Endüstriyel otomasyonda en çok duyulan üç kavram PLC, HMI ve SCADA’dır. Üçü de aynı sistemin parçasıdır ama farklı işler yapar: PLC makineyi çalıştırır, HMI operatörün makineyle konuştuğu ekrandır, SCADA ise tesisi bir bütün olarak izler, kaydeder ve raporlar. Bu yazıda üçünü sahadan örneklerle anlatıyor, aralarındaki farkı bir tabloyla özetliyoruz.
PLC nedir?
PLC (Programlanabilir Lojik Kontrolör), makinenin sensörlerinden gelen bilgileri okuyup motorları, valfleri ve kapakları süren endüstriyel bilgisayardır. Sürekli bir döngü içinde çalışır: girişleri okur, programı işletir, çıkışları yazar ve bunu saniyede defalarca tekrarlar.
- Girişler: Buton, sınır anahtarı, sensör, yük hücresi, sıcaklık ölçer.
- Çıkışlar: Kontaktör, valf, röle, sürücü.
- Programlama dilleri: IEC 61131-3 standardında tanımlanan merdiven diyagramı (LD), fonksiyon blok (FBD), yapısal metin (ST) ve sıralı fonksiyon şeması (SFC).
PLC, sert ortam koşullarına dayanıklıdır ve elektrik kesilse bile programını kaybetmez. Güvenlik ve hız gerektiren kontrol her zaman PLC’de kalmalıdır.
HMI nedir?
HMI (İnsan Makine Arayüzü), operatörün makineyi izlediği ve komut verdiği ekrandır. Genellikle makinenin üzerindeki dokunmatik paneldir. Değerleri gösterir, alarm verir, reçete ve ayar girilmesini sağlar. HMI tek bir makineye odaklanır ve genellikle uzun süreli kayıt tutmaz.
SCADA nedir?
SCADA (Denetleyici Kontrol ve Veri Toplama), birden çok PLC’den veri toplayıp tesisin tamamını tek bir yerden izlemeyi ve yönetmeyi sağlayan yazılımdır. HMI’nin yaptıklarına ek olarak:
- Üretim ve alarm geçmişini veritabanında saklar.
- Rapor ve trend grafikleri üretir.
- Reçete, kullanıcı ve yetki yönetimi yapar.
- Uzaktan izleme ve diğer yazılımlarla (muhasebe, ERP) veri alışverişi sağlar.
PLC, HMI ve SCADA farkı
| PLC | HMI | SCADA | |
|---|---|---|---|
| Görevi | Makineyi kontrol eder. | Operatörün makineyle etkileşimi. | Tesisi izler, kaydeder, raporlar. |
| Donanım | Pano içindeki kontrolör. | Dokunmatik panel. | Bilgisayar ve sunucu. |
| Kapsam | Tek makine ya da bölüm. | Genellikle tek makine. | Birden çok makine ya da tüm tesis. |
| Veri geçmişi | Yok denecek kadar az. | Sınırlı. | Uzun süreli veritabanı. |
Nasıl haberleşirler?
PLC ile HMI ya da SCADA arasında endüstriyel haberleşme protokolleri kullanılır: Modbus TCP, Profinet, EtherNet/IP ve OPC UA en yaygın olanlarıdır. Modbus TCP, açık ve basit yapısı sayesinde farklı marka cihazları bir araya getirmekte çok kullanılır. Ayrıntısı için Modbus TCP ile PLC bağlantısı yazımıza bakın.
Sahadan örnek: beton santrali
Bir beton santralinde PLC; agrega kapaklarını, çimento helezonlarını, su vanasını ve mikseri sürer, yük hücrelerinden tartımı okur. Operatör ekranı ise reçeteyi seçer, üretimi başlatır, tartımları canlı gösterir. DKT’nin CPlants yazılımı bu ekranın ötesine geçer: üretim kayıtlarını saklar, irsaliyeyi hazırlar, raporlar ve yetkili kullanıcıların üretimi uzaktan izlemesini sağlar. Yani HMI ile SCADA’nın işini tek yazılımda birleştirir; güvenlik ve zamanlama gerektiren kontrol ise PLC’de kalır.
Özet
- PLC makineyi çalıştırır; güvenlik ve hız gerektiren kontrol orada kalır.
- HMI operatörün tek bir makineyle etkileşimini sağlar.
- SCADA birden çok makineden veri toplar, saklar, raporlar ve uzaktan izlemeyi sağlar.
- Üçü Modbus TCP, Profinet gibi protokollerle haberleşir.
Makineniz ya da tesisiniz için yazılım mı lazım?
PLC’nize bağlanan operatör ekranı, kayıt ve rapor yazılımı geliştiriyoruz. Mevcut PLC’nizin model bilgisini gönderin, birlikte bakalım.
Hizmetimiz için makine yazılımı sayfamıza bakın.