Kar yükü, özellikle hafif çelik çatılarda ve yüksek rakımlı bölgelerdeki yapılarda taşıyıcı sistemi belirleyen yüklerin başında gelir. Bu rehberde çatı kar yükünün TS EN 1991-1-3 (Eurocode 1, Bölüm 1-3) esaslarına göre nasıl hesaplandığını anlatıyoruz. Örnekteki sayılar yöntemi göstermek içindir; gerçek projede zemin kar yükü yapının bulunduğu bölge ve rakıma göre ulusal ekten veya ilgili yönetmelikten alınır.
Kar yükü formülü
s = μi · Ce · Ct · sk
- sk: Zemindeki karakteristik kar yükü (kN/m²); bölgeye ve rakıma göre belirlenir.
- μi: Çatı şekil katsayısı; çatının biçimine ve eğimine bağlıdır.
- Ce: Maruz kalma katsayısı; rüzgâra açık yerlerde 0,8, olağan yerlerde 1,0, korunaklı yerlerde 1,2.
- Ct: Isıl katsayı; çoğu durumda 1,0 alınır.
Kar yükü, çatının eğimli yüzeyine değil yatay izdüşüm alanına metrekare başına etkir.
Çatı şekil katsayısı μ1
Tek ve çift eğimli çatılarda, çatı eğimi α’ya göre:
- 0° ≤ α ≤ 30° için μ1 = 0,8
- 30° < α < 60° için μ1 = 0,8 · (60 − α) / 30
- α ≥ 60° için μ1 = 0 (kar tutunmaz kabul edilir)
Beşik çatıda dengesiz kar yükü
Çift eğimli (beşik) çatılarda yalnızca iki tarafın eşit yüklendiği durum değil, rüzgârın karı bir tarafa taşıdığı dengesiz durumlar da kontrol edilir: bir tarafta μ1, diğer tarafta 0,5 μ1. Taşıyıcı sistem için hangisi daha elverişsizse o kullanılır.
Kar birikmesi
Parapetlerin arkasında, yüksek bir çatıya komşu alçak çatılarda ve çok açıklıklı çatıların derelerinde kar birikir. Bu bölgelerde şekil katsayısı ve dolayısıyla kar yükü düz çatıdakinden belirgin şekilde büyük olur; yerel olarak ayrıca hesaplanmalıdır.
Örnek hesap
Yöntemi göstermek için örnek değerlerle: sk = 0,75 kN/m², Ce = 1,0, Ct = 1,0.
- Çatı eğimi 20° ise μ1 = 0,8 → s = 0,8 × 1,0 × 1,0 × 0,75 = 0,60 kN/m²
- Çatı eğimi 45° ise μ1 = 0,8 × (60 − 45) / 30 = 0,4 → s = 0,30 kN/m²
- Beşik çatıda dengesiz durumda (20°) bir taraf 0,60 kN/m², diğer taraf 0,30 kN/m² ile yüklenir.
TS 498 ile farkı
Eski Türk standardı TS 498, kar yükünü bölge ve rakıma göre tablo değerleriyle verir. TS EN 1991-1-3 ise çatı biçimini, maruz kalmayı, dengesiz yüklemeyi ve kar birikmesini ayrıntılı olarak ele alır. Hangi standardın kullanılacağı proje şartnamesine bağlıdır.
Sık yapılan hatalar
- Kar yükünü yatay izdüşüm yerine eğimli çatı alanına uygulamak
- Parapet ve kot farkı olan yerlerde kar birikmesini atlamak
- Beşik çatılarda dengesiz yükleme durumunu kontrol etmemek
- Rakımı yanlış almak ya da bölge değerini güncel kaynaktan kontrol etmemek
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; tasarım hesapları ulusal ek ve proje şartnamesine göre yetkin bir mühendis tarafından yapılmalıdır. Kar, rüzgâr ve deprem yüklerinin hesabı ve raporlanması için statik analiz ve yük hesapları hizmetimize bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kar yükü hesabı hangi standarda göre yapılır?
Türkiye’de TS EN 1991-1-3 (Eurocode 1) kullanılır; bazı eski şartnameler hâlâ TS 498’e atıf yapar. Hesap, projenin tabi olduğu şartnameye göre yapılır.
Karakteristik kar yükü s_k nereden bulunur?
Yapının bulunduğu bölgeye ve rakımına göre ulusal ek veya ilgili yönetmelikteki kar yükü haritası ve tablolarından alınır.
Kar yükü eğimli yüzeye mi, yataya mı etki eder?
TS EN 1991-1-3’te kar yükü, çatının yatay izdüşüm alanının metrekaresi başına verilir.
Çelik yapılarda kar yükü hesabı farklı mıdır?
Kar yükünün hesabı yapının malzemesinden bağımsızdır; fark, çelik taşıyıcı elemanların bu yük altında kontrolünde ortaya çıkar. Hafif çelik çatılarda kar birikmesi ve rüzgâr emmesi birlikte dikkatle ele alınmalıdır.
İlgili sayfalar
Yük hesabınızı yaptırın
Yapının ölçülerini, konumunu ve varsa çizimlerini gönderin; kar, rüzgâr ve deprem yüklerini hesaplayıp raporlayalım. WhatsApp: 0547 909 99 90 · info@dokuti.com