İmalat resmi, bir parçanın atölyede üretilebilmesi için gereken bütün bilgiyi içeren teknik resimdir: şekil, ölçüler, toleranslar, yüzey kalitesi, malzeme ve özel işlemler. Tasarımcı ile tezgâh başındaki usta arasındaki sözleşmedir. Resimde yazmayan bilgi atölyede tahmin edilir; tahmin de çoğu zaman hatalı parça demektir. Bu yazıda imalat resminin ne olduğunu, montaj resminden farkını ve bir imalat resminde mutlaka bulunması gerekenleri anlatıyoruz.
Teknik resim, imalat resmi ve montaj resmi farkı
- Teknik resim: Genel addır; çizim kurallarına göre hazırlanmış her türlü mühendislik çizimini kapsar.
- İmalat (parça) resmi: Tek bir parçayı üretmek için gereken her bilgiyi verir. Tornacının, frezecinin, lazercinin elindeki resimdir.
- Montaj resmi: Parçaların birbirine nasıl bağlandığını gösterir. Parça numaraları (pozlar), montaj ölçüleri ve bir parça listesi içerir; tek tek parçaların bütün ölçülerini vermez.
- Kaynaklı imalat resmi: Birden fazla parçanın kaynakla birleştirildiği grubun resmidir. Kaynak sembolleri, kaynak sonrası işleme ölçüleri ve parça listesi bulunur.
İmalat resminde olması gerekenler
- Yeterli görünüş ve kesit: Parçanın her detayı en az bir görünüşte açıkça görülmeli. İç detaylar kesitle, küçük detaylar büyütülmüş görünüşle verilmeli.
- Eksiksiz ve tekrarsız ölçülendirme: Her ölçü bir kez ve ölçülebilir yerden verilir. Mümkün olduğunca ortak bir referanstan ölçülendirmek hata birikmesini önler.
- Toleranslar: Kritik ölçülerde tolerans yazılır. Diğer ölçüler için genel tolerans sınıfı antette belirtilir (ör. ISO 2768-m). Geçme yüzeylerinde H7/g6 gibi geçme toleransları, gerekiyorsa şekil ve konum toleransları kullanılır.
- Yüzey pürüzlülüğü: İşlenecek yüzeylerde Ra değeri yazılır; yazılmayan yüzeyler için genel bir değer antette verilir.
- Malzeme ve ısıl işlem: Malzeme kalitesi (ör. S235, C45, 304) ve varsa ıslah, sertleştirme gibi işlemler.
- Yüzey işlemi: Boya, galvaniz, eloksal gibi kaplamalar ve kalınlıkları.
- Kaynak sembolleri: Kaynaklı parçalarda kaynak türü, kalınlığı ve boyu standart sembollerle gösterilir.
- Bükümlü saclarda açınım bilgisi: Büküm yönü, iç radyüs ve gerekirse açınım ölçüsü.
- Antet: Parça adı ve numarası, malzeme, adet, ölçek, genel tolerans, çizen ve onaylayan, tarih ve revizyon bilgisi.
İlgili standartlar
Teknik resimde ortak bir dil için uluslararası standartlar kullanılır. En sık başvurulanlar:
- ISO 128: Teknik resim çizim kuralları; görünüşler, kesitler, çizgi tipleri.
- ISO 129-1: Ölçülendirme kuralları.
- ISO 2768-1 / -2: Ayrı tolerans yazılmayan ölçüler ve geometri için genel toleranslar.
- ISO 1101: Şekil, yön, konum ve salgı (geometrik) toleransları.
- ISO 21920-1: Yüzey pürüzlülüğünün resimde gösterilmesi (eski ISO 1302’nin yerini almıştır).
- ISO 2553: Kaynak sembolleri.
- ISO 7200: Antet (başlık bloğu) alanları.
Bu standartların Türkçe karşılıkları TS EN ISO numaralarıyla TSE tarafından yayımlanır.
İmalat resminde en sık yapılan hatalar
- Eksik ölçü: Atölye eksik ölçüyü resimden “ölçerek” bulmaya çalışır; ölçekli çıktıdan alınan ölçü güvenilmezdir.
- Fazla (tekrar eden) ölçü: Aynı uzunluk iki farklı zincirle verilirse hangisinin geçerli olduğu belirsizleşir.
- Her ölçüye sıkı tolerans: Gereksiz sıkı tolerans maliyeti artırır; yalnızca işlevi gerektiren ölçüler sıkılaştırılmalıdır.
- Revizyonu işlememek: Değişen parçanın resminde revizyon harfi ve açıklaması yoksa atölyede eski resimle üretim yapılabilir.
- Malzeme yazmamak: “Çelik” yazmak yetmez; kalite ve gerekiyorsa sertlik belirtilmelidir.
Her parçaya imalat resmi gerekir mi?
Hayır. Lazerde kesilip bükülen basit sac parçalar çoğu zaman DXF açınım dosyası ve bir ölçü listesiyle üretilir. Düz kesilen profiller için kesim listesi yeterlidir. Tornada ya da frezede işlenecek, toleranslı ya da montajda başka parçayla geçecek parçalar ise mutlaka ölçülü imalat resmi ister. İyi bir iş hazırlama, hangi parçaya resim, hangisine yalnızca liste gerektiğini ayırır ve gereksiz resim maliyetini önler.
İmalat resimlerinizi biz hazırlayalım
3D modelinizi gönderin. Önce parçaları ayırıp kesim planını, profil, sac ve dolu malzeme listelerini çıkaralım (parça başı 1 USD + KDV). İsterseniz işlenecek parçaların imalat resimlerini de sizin ya da bizim antet şablonumuzla çizelim. Teknik resim ayrıca fiyatlandırılır. Bizimle ilk kez çalışıyorsanız 50 parçaya kadar bir montajın listeleri ücretsiz. Ayrıntılar iş hazırlama hizmeti sayfamızda.
Sık sorulan sorular
İmalat resmi ile teknik resim aynı şey mi?
İmalat resmi bir teknik resim türüdür. Teknik resim genel ad; imalat resmi tek bir parçayı üretmek için gereken bütün bilgiyi içeren resimdir.
İmalat resminde genel tolerans nasıl belirtilir?
Antette genel tolerans standardı ve sınıfı yazılır, örneğin “ISO 2768-mK”. Ayrıca tolerans yazılmayan bütün ölçüler bu sınıfa göre kontrol edilir.
Antette neler bulunmalı?
Parça adı ve numarası, malzeme, adet, ölçek, genel tolerans, yüzey işlemi, çizen ve onaylayan, tarih ve revizyon bilgisi.
3D modelden imalat resmi çıkarılabilir mi?
Evet. CAD programları modelden görünüşleri otomatik oluşturur. Ölçülendirme, tolerans ve notların imalat mantığıyla eklenmesi ise ayrıca emek ister.