BOM, İngilizce Bill of Materials ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede malzeme listesi ya da ürün ağacı denir. Bir ürünü üretmek için gereken bütün parçaları, alt montajları, hammaddeleri ve hazır alınan elemanları adetleriyle gösteren listedir. Satın alma neyi sipariş edeceğini, depo neyi hazırlayacağını, üretim neyi imal edeceğini BOM’dan okur. Bu yazıda BOM’un türlerini, hangi sütunları içermesi gerektiğini ve örnek bir BOM’u anlatıyoruz.
BOM’da hangi bilgiler bulunur?
- Seviye: Kalemin ürün ağacındaki yeri (ürün, alt montaj, parça).
- Parça / stok numarası: Firmanın kalemi tanımladığı tekil numara.
- Tanım: Kalemin adı (ör. “Motor bağlantı sacı”).
- Malzeme ve ölçü: S235 3 mm sac, 40×40×2 kutu profil, Ø30 C45 mil…
- Adet ve birim: Bir üst seviye için gereken miktar; adet, metre, kg.
- Tedarik şekli: İmal edilecek mi, hazır mı alınacak?
- Not / revizyon: Hangi resim revizyonuna ait olduğu, özel uyarılar.
Tek seviyeli ve çok seviyeli BOM
Tek seviyeli (düz) BOM, ürünün bütün kalemlerini tek bir liste halinde ve toplam adetleriyle verir. Satın alma ve depo için pratiktir. Çok seviyeli (girintili) BOM ise ürün ağacını gösterir: ürün → alt montajlar → parçalar. Hangi parçanın hangi alt montaja girdiği görülür; montaj sırası ve üretim planlaması için gereklidir.
Örnek çok seviyeli BOM
Basit bir taşıma arabasının ürün ağacı (örnek değerler):
| Seviye | No | Tanım | Malzeme / ölçü | Adet | Tedarik |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | TA-100 | Taşıma arabası | – | 1 | Montaj |
| 1 | TA-110 | Şasi kaynaklı grubu | – | 1 | İmalat |
| 2 | TA-111 | Uzun kiriş | Kutu profil 60×40×3, S235 | 2 | İmalat |
| 2 | TA-112 | Travers | Kutu profil 40×40×2, S235 | 3 | İmalat |
| 2 | TA-113 | Teker bağlantı sacı | Sac 5 mm, S235 | 4 | İmalat |
| 1 | TA-120 | Tabla | Sac 3 mm, S235 | 1 | İmalat |
| 1 | TA-130 | Teker (sabit) | Ø125 | 2 | Hazır alım |
| 1 | TA-131 | Teker (döner, frenli) | Ø125 | 2 | Hazır alım |
| 1 | TA-140 | Civata M10×25 | 8.8, galvaniz | 16 | Hazır alım |
Aynı ürün 10 adet üretilecekse her satırın adedi 10 ile çarpılır; alt montajın içindeki parçalar hem alt montaj adediyle hem ürün adediyle çarpılır.
EBOM ve MBOM farkı
Mühendislik BOM’u (EBOM), ürünün tasarımda nasıl kurgulandığını gösterir; çoğu zaman CAD montaj yapısıyla aynıdır. Üretim BOM’u (MBOM) ise ürünün atölyede nasıl üretileceğine göre düzenlenir. Kaynaklı gruplar, boya öncesi ve sonrası montajlar, ambalaj ve sarf malzemeleri gibi tasarımda görünmeyen kalemler de buraya eklenir. Küçük firmalarda tek BOM yeterlidir; ürün çeşitliliği arttıkça bu ayrım önem kazanır.
BOM ile kesim listesi arasındaki fark
BOM ürünün bütün kalemlerini gösterir: imal edilecek parçalar, hazır alınacak elemanlar, alt montajlar. Kesim listesi ise bunlardan yalnızca kesilerek üretilecek malzemeleri, kesimcinin işine yarayacak biçimde verir. Kesim listesinde profil boyu, kesim açısı ve sac kalınlığı vardır; hazır alınan teker ya da civata yoktur. İyi bir iş hazırlamada ikisi aynı modelden, birbiriyle tutarlı olarak çıkarılır.
BOM hazırlarken sık yapılan hatalar
- Adetleri seviyeye göre çarpmamak: Alt montajda 4 adet olan parça, alt montaj 2 adetse üründe 8 adettir.
- Hazır alınan elemanları unutmak: Civata, pul, rulman, conta modelde olsa bile listeye girmezse montaj günü eksik çıkar.
- Aynı kalemi farklı numaralarla tanımlamak: Stokta mükerrer kayıt ve gereksiz sipariş oluşur.
- Revizyonu yazmamak: BOM’un hangi tasarım revizyonuna ait olduğu bilinmezse eski parçalar üretilebilir.
- Birim karışıklığı: Profil adet mi, metre mi, kilogram mı sipariş edilecek? Birim her satırda açıkça yazılmalıdır.
BOM’u 3D modelden çıkarmak
Modern CAD programları montaj yapısından BOM’u otomatik üretebilir; ama sonucun doğruluğu modelin ne kadar düzenli kurulduğuna bağlıdır. Parça adları, malzeme bilgisi ve tedarik şekli modelde tanımlı değilse liste eksik ya da karışık çıkar.
Biz bu işi hizmet olarak yapıyoruz. 3D modelinizi gönderin, toplam malzeme listesini çıkaralım: parçalar adet, ayna adet ve malzeme bilgisiyle. Yanına profil, sac ve dolu malzeme listeleriyle kesim planını da ekleyelim. Fiyat parça başı 1 USD + KDV; bizimle ilk kez çalışıyorsanız 50 parçaya kadar bir montaj ücretsiz. Ayrıntılar iş hazırlama hizmeti sayfamızda.
Sık sorulan sorular
BOM’un açılımı nedir?
BOM, İngilizce “Bill of Materials” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede malzeme listesi ya da ürün ağacı olarak kullanılır.
BOM ile ürün ağacı aynı şey mi?
Çoğu zaman eş anlamlı kullanılır. Ürün ağacı daha çok çok seviyeli BOM’u, yani ürün, alt montaj ve parça hiyerarşisini anlatır.
BOM Excel’de hazırlanabilir mi?
Evet. Küçük ürünlerde Excel yeterlidir; seviye, numara, tanım, malzeme, adet ve tedarik şekli sütunlarıyla başlayın. Ürün sayısı arttıkça listeyi CAD’den otomatik almak ve bir ERP sisteminde tutmak işleri kolaylaştırır.
BOM’u dışarıya hazırlatabilir miyiz?
Evet. 3D modelinizi gönderirseniz malzeme listesini ve kesim listelerini parça başı 1 USD + KDV fiyatla çıkarıyoruz; ilk montaj 50 parçaya kadar ücretsiz.